MENNO VON BRUCKEN FOCK

FOCUS (THIJS VAN LEER)

FOCUS
woensdag, januari 16, 2013
FOCUS (THIJS VAN LEER)

Eén van de Hollandse vlaggenschepen als het om 'prog' gaat is Focus. Na een internationale carrière in de jaren zeventig was het een tijd stil rond Focus totdat in 2002 Focus weer nieuw leven werd ingeblazen. Thijs ging na veel overredingskracht door stiefzoon Bobby Jacobs luisteren bij een Focus-tribute band genaamd Hocus Pocus met diezelfde Bobby Jacobs (bas), Jan Dumée (gitaar) en Bert Smaak (drums). Daar kreeg hij tranen in de ogen bij het horen van zijn geliefde muziek en van het één kwam het ander. Onderwijl ging van Leer verder met eigen werk en heeft zelfs voor Paus Johannes Paulus II gespeeld in de St. Pieter, ter gelegenheid van de onthulling van het marmeren beeld van de heilige Theresa de los Andes de Chili. Van Leer componeerde de muziek en de teksten waren geschreven door Juan Eduardo Fernandez, de maker van het beeld, voor Thijs een hoogtepunt uit zijn muzikale loopbaan. Ruim 10 jaar later bestaat Focus uit oprichter Thijs van Leer (Hammond, dwarsfluit, piano en zang), Pierre van der Linden (drums, ook al in de band ten tijde van Moving Waves), Bobby Jacobs (bas) en sinds ruim een jaar Menno Gootjes (gitaar). Onlangs bracht Focus het tiende studioalbum X uit (iO 111) en toert weer wereldwijd ter gelegenheid van het veertigjarig bestaan en dit album. Bij Thijs thuis, deels gezeten achter zijn Bechstein vleugel uit 1911, bleek de nog steeds gedreven musicus graag bereid om één en ander toe te lichten.

Hoe het begon....

"In 1948 werd ik geboren als zoon van een directeur van behangfabrikant Goudsmit-Hoff. Mijn vader was Joods, mijn moeder remonstrants maar al voor mijn geboorte was zij overtuigd "Soefi" geworden. Mijn grootouders hebben hun einde gevonden in één van de Duitse vernietigingskampen en mijn vader kon met als enige bezit zijn dwarsfluit vluchten naar Zwitserland alwaar hij uiteindelijk via een hem toegekende beurs een 'Prix D' Excellence' wist te winnen. Na omzwervingen via Frankrijk, Spanje en Engeland kwam hij in 1945 met de bevrijders terug naar Nederland en ontmoette mijn moeder, Mary Lindeman, die door de oorlog haar Joodse verloofde was verloren. Zij had graag gewild dat mijn vader in het concertgebouw orkest een betrekking als tweede fluitist had geaccepteerd maar hij koos voor de behangfabriek. Terwijl haar zuster, Dora Lindeman, een internationale carrière als sopraan heeft gehad, zong mijn moeder in een koor en vooral thuis: meestal aria's van Bach. Zij heeft mij de beginselen van pianospelen bijgebracht vanaf mijn derde levensjaar. Ik heb vervolgens pianoles gehad van bijvoorbeeld Karel van Heelsum die mij al op de leeftijd van 10 jaar liet optreden in het Concertgebouw om plankenkoorts te overwinnen. Zijn lesmethode had wel één nadeel: na een half jaar beheerste je één stuk tot in de perfectie maar je repertoire bleef zeer beperkt. Zo leerde ik al vroeg te 'fantaseren', want heel snel met noten lezen was ik niet en dat heeft de mooie omschrijving 'componeren' gekregen. Later ook nog les gehad van ondermeer Gerard Hengeveld en Willem Bunschoten die mij Bela Bartok leerde ontdekken. Op de lagere school gaf mijn vader leiding aan een orkest blokfluitisten waarvan ik er ook één was en van die groep is uiteindelijk ruim 50% professioneel muzikant geworden!"

Hoe is de schooltijd overgegaan naar professioneel muzikant worden?

"Na mijn lagere school, de Flevo school in Huizen -een Daltonschool-  kwam ik op het Gymnasium en stond mijn schooltijd in het teken van muziek en toneel. Ik had mijn vader altijd fluit horen spelen en vond hem 't mooiste spelen van allemaal. Toen ik een keer ziek was vroeg ik 'm of ik zijn fluit mocht bespelen en zo heb ik mezelf eigenlijk in één weekend fluit leren spelen. Daarna heeft hij me lang elke zondagmiddag les gegeven. Tijd om naar popmuziek te luisteren had ik amper want op de meeste schoolfeestjes moest ik zelf spelen, want ik zat op mijn twaalfde al in een schoolbandje met veel oudere jongens en hoorde daar sterke verhalen en schuine moppen, terwijl ik nog zo groen als gras was. Tot grote ergernis van mijn ouders speelden we jazzcomposities van grootheden als Miles Davis, Art Blakey en John Coltrane. Ik vond popmuziek eigenlijk maar een beetje 'gebrek aan beter' terwijl ik in de muziek van mensen als Gillespie en Charlie Parker een duidelijke overeenkomst in polyfone architectuur  met de Barokmuziek meende te herkennen. Bij een interscholaire competitie tussen middelbare scholen in 't Gooi won ik op een goed moment 4 eerste prijzen. Dat was geweldig en mijn vertolking van mijn winnende Nederlandse lied "De Wind En De Wolken", dat ik bij een auditie aan Ramses Shaffy had laten horen, bezorgde me mijn eerste professionele betrekking als muzikant. Met ondermeer het later zo bekend geworden trio Louis van Dijk speelde en zong ik in de begeleidingsband van Ramses Shaffy en Liesbeth List, die naar mijn mening voor het eerst 'totaaltheater' brachten: Shaffy Chantant. De altijd overvolle zalen ten spijt, zes avonden per week, besloot Ramses na twee jaar plotseling hiermee te stoppen en zaten wij allemaal zonder werk. Ik legde me daar echter niet bij neer en besloot in 1969 een eigen trio met Martijn Dresden op bas en Hans Cleuver op drums te starten. We speelden o.a. op Holland festivals. Via een oom kon ik destijds een Hammond orgel kopen met twee Lesley boxen, voor maar liefst 12.000 gulden. Ik heb mezelf verder bekwaamd in het bespelen van de Hammond en behoor naar mijn bescheiden mening wel tot de top 20-30 Hammond organisten in de wereld en heb een eigen stijl. We speelden muziek van Traffic, want ik was een groot bewonderaar van Steve Winwood, maar ook Dave Mason en Jim Capaldi vond ik fantastisch en het lied MacArthur Park van Jimmy Webb (1968) was eveneens een grote inspiratiebron. Via Ruud Jacobs (de broer van Pim) legden wij contact met Jan Akkerman en toen hij bij ons kwam repeteren werd hij om die reden per direct uit Brainbox gezet! Daarmee werd ons inmiddels tot Focus omgedoopte trio een echte band waarmee we ons eerste album In And Out Of Focus opnamen, als eerste continentale groep in Engeland!"

Je hebt toch ook gestudeerd aan het conservatorium?

Na mijn eindexamen ben ik eerst kunstgeschiedenis gaan studeren in Amsterdam, misschien wel omdat mijn grootvader van moeders kant directeur was geweest van het Rijksmuseum. Ik werd lid van het studentencorps als exponent van de laatste lichting die nog werd kaal geschoren, maar toen mij voor een plek bij het beroemde dispuut B.E.E.T.S. de vraag gesteld werd wat mijn vader per jaar verdiende was ik heel snel weer op weg naar huis. Misschien dachten ze dat ik een zoon was van Oscar van Leer, jongste zoon van 'Vatenman' Bernhard van Leer, de directeur van een miljardenconcern. Ik vond dat het ze geen reet aanging dus dat was dat. Ik ben uiteindelijk lid geworden van UNICA op de Reguliersgracht. Ik verstond de prof echter heel slecht en dat frustreerde enorm, bovendien lag ik niet goed bij de hospita's vanwege mijn muziek. Resultante was dat ik uiteindelijk weer thuis ben gaan wonen en toch terecht ben gekomen op het conservatorium.

Je hebt in 1997 ook gespeeld op het album Pictured Within van wijlen Jon Lord. Heb je toen daadwerkelijk met hem samen gewerkt?

Dit album werd opgenomen in Keulen met Mario Argandona, met wie ik gewerkt heb op Dona Nobis Pacem (Pedal Point) en die al een intensief contact met Lord had. Via hem werd ik bij Jon Lord geïntroduceerd en ik ontmoette ik hem eerst bij Mario thuis. Het bleek een ontzettend aardige, zachtmoedige man te zijn. Later ben ik ook nog bij 'm thuis geweest in Engeland waar hij ook alle tijd voor me nam, bijzonder vriendelijk! Destijds vond ik stuk wat ik moest spelen een beetje kinderachtig, nu vind ik het eigenlijk best mooi, luister er nog maar eens naar!

In 1998 heb je getracht Focus nieuw leven in te blazen met Cleuver, Ruiter en .... Menno Gootjes! Waarom ging het toen niet door?

Hans, Bert en ik hebben toen echt audities gehouden en daar kwam Menno als beste uit. Bert en ik hadden al veel tijd samen doorgebracht en we hadden iets van 25 stukken klaar,demo's met echt fluitspel, gitaar en synthesizers. We deden één optreden op de golfclub van Mill (NB) want dat was vlakbij waar wij woonden (kasteel Aldendriel). Onze manager  destijds, Maurice, de zoon van Toon Hermans had al lappen van posters laten maken en had al een tournee in gedachten in de grootste theaters in Nederland. Ter elfder ure zei Bert Ruiter dat ie het materiaal niet sterk genoeg vond en dat hij hier niet mee door wilde gaan, waarop Hermans vervolgens ook afhaakte, want die zag nieuwe posters en een poging met een andere bassist niet zitten. Ik kon niet anders dan Hans en Menno mededelen dat het project moest worden afgeblazen. Zelf ben ik toen heel veel klassieke concerten en jazz concerten gaan doen.

Gootjes was dus geen onbekende voor jou.... veertien  jaar later was er een tweede poging?

Niels van der Steenhoven is behept met overgevoelige oren, waardoor hij in de loop van een tournees steeds meer last kreeg ondanks oorpluggen. Bovendien wilde hij meer tijd bij zijn gezin zijn, want hij had net een dochtertje gekregen. Hij maakte daar ook geen geheim van dus wij hadden Menno al gemobiliseerd om in te vallen als het nodig zou zijn. Dat bleek ook nodig want vlak voor concerten in Engeland moest Niels verstek laten gaan. Menno oogstte daar staande ovaties. Menno, die overigens leraar was van Niels,  werkt als docent op het conservatorium in Rotterdam en bij de Rock Academy in Tilburg en behalve dat hij nu bij Focus speelt, musiceert hij ook nog in andere bands en .... hij speelt ook werkelijk schitterend piano!"

In 2003 zou je samen met Rick van der Linden iets gaan doen. Jullie hebben wel in de studio gezeten. Zijn er opnames gemaakt en zo ja wat is daarmee gebeurd?

Dit was de allereerste keer dat ik überhaupt met Rick heb samengewerkt, al heeft Rick ooit wel een stuk van mij verwerkt in een nummer van Trace. We hadden wel ideeën en hebben inderdaad demo's gemaakt voor een kerstplaat, maar voordat deze echt goed genoeg waren uitgewerkt om te kunnen worden uitgebracht sloeg Magere Hein toe. Tot groot verdriet van degene die dit project had bedacht en gefinancierd vond ik wat we toen hadden niet genoeg voor een release en dat heeft er toe geleid dat ik niet bij Rick zijn uitvaart mocht zijn; dat was voor mij wel een grote teleurstelling.

Etudes Sans Gêne (2006) is jouw eerste solo dvd, opgenomen in de catacomben van de beeldhouwer Cajus Spronken. Is dit een belangrijke release voor jou geweest?

Jazeker! Cajus, zoon van Arthur, ook een beroemde beeldhouwer, waren allebei woonachtig in zelf gebouwde huizen op een groot terrein bij Geleen (Kelmond). In negen jaar tijd heeft Cajus een grot gegraven in dat terrein, zo groot als en met de akoestiek van een kathedraal. Ik was zo onder de indruk van dit geheel dat ik Emile Elsen -degene die Dona Nobis Pacem op de plaat heeft gezet- heb gebeld of hij bereid was daar een opname te maken. Dat was ie en stiekem had hij ook een camera meegenomen, voor hem een primeur. Ik speel fluit en synthesizer en wissel eigen composities af met improvisaties en ik ben best heel trots op dit product, dat alleen via onszelf bij Focus optredens wordt verkocht.

Ook in 2006 kwam Pierre van der Linden terug bij de band. Hoe is dat gegaan?

Pierre werkte al als drummer bij Brainbox, dat was mij bekend. Op een avond, vlak voor een tournee in Engeland word ik gebeld door Bert Smaak, dat hij een aanbod had gekregen om bij Jon Lord zijn Concerto te komen drummen. Ik heb in dat gesprek afscheid van 'm genomen en heb direct Pierre gebeld. De eerste concerten hebben we met twee invallers gewerkt maar in Chester was hij onze drummer en dat is zo gebleven, wereldklasse!

In 2008 ben je in je woonplaats Lathum geridderd, wat betekent zoiets voor jou?

Het leukste feestje dat ik ooit heb gehad. Ik wist werkelijk nergens van en al mijn vrienden en mijn hele familie waren van heinde en verre komen rijden of waren ingevlogen. Staand voor een dichte deur herkende ik het orgelspel van Bert van den Brink, die een stuk van mijn album Renaissance speelde en ik wist niet wat ik zag toen ik dat bomvolle kerkje binnenkwam. De van Leer band speelde, leerlingen, heel Focus was er.  "Het heeft Hare Majesteit behaagt".... bijzonder ontroerend om van de burgemeester voor mijn hele oeuvre die ridderorde te mogen ontvangen. En... in Engeland ben ik dus Sir Thijs van Leer (grote grijns). Overigens is Jan Akkerman enkele weken geleden ook geridderd."

Dan Focus X: prachtige cover van Roger Dean, prima album maar niet allemaal nieuw werk. Kun je daar iets meer over vertellen?

Via een optreden in Brighton waarbij The Strawbs en Martin Turner's Wishbone Ash het voorprogramma voor Focus vormden, kwam ik in contact met Turner die ons de naam van Martin Darvill noemde (QEDG Manegement). Na een bezoek aan Darvill volgde een simpel transparant contract en via hen kwamen we in contact met Roger Dean. De Sagrada Familia-achtige torens zijn schitterend en het uurwerk, ontleend aan het befaamde astronomische uurwerk uit Praag, staat stil: symbolisch voor sterfelijkheid. De wijzers staan op 10 uur met als achterliggende gedachte 'tijd' en tien(de album). Het album was overigens al gepland voordat Niels afhaakte en is door zijn vertrek vertraagd. Ik ben echter erg trots op dit album en het behoort naast Focus II en Introspection I tot mijn favorieten. Father Bacchus is een uitstekende up tempo bijdrage van Menno. Focus 10 vind ik één van mijn beste composities, een mengeling van klassiek, jazz en folk. Victoria is een liedje wat ik lang geleden schreef en uitgevoerd is door Liebeth List. Amok In Kindergarten vind ik één van de beste nummers. Dit is evenals de door mij geschreven mis, in 9/8 geschreven en het tussenstuk komt uit de vierde kanon van Göttlicher Morpheus door Johannes Brahms. De basis riff van All Hens On Deck is van Niels van der Steenhoven en het riedeltje dateert uit 1974. Birds Come Fly Over is eerder uitgebracht met Jan Akkerman in 1985 als Le Tango. De zang is van de in eigen land Brazilië zeer beroemde Ivan Lins, de tekst van mijn ex-vrouw Roselie Peters. Mijn beïnvloeding door religie -ik zette vroeger als jongeling al veel religieuze teksten op muziek- en mijn gymnasiale opleiding komen samen in de teksten uit Ars Poetica (Horatio) van het door Bobby geschreven Hoeratio. Talk Of The Clown dateert uit mijn kindertijd, een Iers volksdeuntje. Dan hebben we Message Magique een prachtig nummer in de oude Focus-stijl, geschreven door Ben van der Linden, pianist bij Paul van Vliet. Crossroads is uiteindelijk twee maal zo snel opgenomen als de eerste versie die we in Brazilië opnamen en de tekst is al ouder, geschreven door Roselie.

Hoe ziet de komende tijd er uit want je nadert de pensioengerechtigde leeftijd?

We gaan met Focus weer op tournee, gemiddeld zo'n 75 concerten per jaar en daarnaast speel ik ook nog ongeveer net zoveel solo of met andere projecten. Met Focus gaan we toeren in Europa, Japan en als het even kan gaan we ook naar Australië, de VS, Canada en Zuid Amerika.

Voorlopig geen pensioen dus?

(Grijnst). Nee, niet echt, nog lang niet!

Discografie:

In and out of Focus                                                   1970

Focus II (buiten Nederland: Moving Waves)               1971

Focus 3                                                                     1973

Hamburger Concerto                                                 1974

Mother Focus                                                            1975

Ship of Memories                                                      1976

Focus Con Proby                                                       1978

Focus 8                                                                     2003

Focus 9 / New Skin                                                   2006

Focus X                                                                     2012

 

Live:

Live at The Rainbow                                                 1973

Live In America                                                        2003

Live at the BBC (opnamen uit 1976)                         2004

Live in South America                                              2004